Posts

"පද අතරින් ගලන අරුත් නදී: හෙළ කවි කෙතේ නූතන අස්වැන්න"

Image
"පද අතරින් ගලන අරුත් නදී: හෙළ කවි කෙතේ නූතන අස්වැන්න"  📝 පෙරවදන (Introductory Foreword)  පද අතරින් ගලන ජීවිතය: නූතන හෙළ කවියේ රස හා අරුත් සොයා යන චාරිකාව  කවිය යනු හුදෙක් එළිසම රැකි වචන එකතුවක් නොවේ; එය මිනිස් හදවතේ ගැඹුරුම හැඟීම්, සමාජයේ අත්දැකීම් සහ ජීවිතයේ නොකියවුණු සත්‍යයන් අකුරු බවට පෙරළන විස්මිත කලාත්මක ප්‍රකාශනයකි. අතීත සම්ප්‍රදායික කවි මඟින් පෝෂණය වූ හෙළ කවි කෙත, නූතනත්වය හමුවේ නව මුහුණුවරකින්, නව අරුතින් සහ සූක්ෂ්ම සංවේදනාවලින් හැඩගැන්වීමට අපේ නූතන කවීහු සමත් වූහ. පරාක්‍රම කොඩිතුවක්කු, මොණිකා රුවන්පතිරණ, ආරියවංශ රණවීර, නන්දන වීරසිංහ, එරික් ඉලයප්පආරච්චි, සුනේත්‍රා රාජකරුණානායක, යමුනා මාලනී සහ රත්නශ්‍රී විජේසිංහයන්ගේ පරිණත පද සංකල්පනා මෙන්ම, මහින්ද ප්‍රසාද් මස්ඉඹුල, ප්‍රියලාල් කොග්ගලගේ, රුවන් බන්දුජීව, ටිම්රාන්, මාලතී කල්පනා ඇම්බ්‍රෝස් සහ රූසෝ වැනි නූතන කවි අඹරේ දිලෙන නව පරපුරේ කවීන් දක්වා වූ මේ පද සංග්‍රාමය, හෙළ සාහිත්‍යයට එක් කළේ නොමියෙන අලංකාරයකි.    ඔවුන්ගේ කවි පද අතර ඇත්තේ අප දකින, අප විඳින, එහෙත් වචන කරගන්නට නොහැකි වූ ජීවිතයේම ප්‍රතිබිම්බයයි. සමහර ...

නොපැළවූ බීජයේ රහස("CURIO LANKA" බ්ලොග් අඩවියේ 🌱 අංකුර පරපුර (වයස අවුරුදු 12ට අඩු) කාණ්ඩය සඳහා)

Image
  නොපැළවූ බීජයේ රහස!  බොහෝ ඈත අතීතයේ, සරුසාර වනාන්තරවලින් වටවුණු සුන්දර රාජධානියක් තිබුණා. ඒ රාජධානියේ පාලකයා වුණේ ගස්වැල්වලට, මල්වලට වගේම ස්වාභාවික පරිසරයට පණ වගේ ආදරය කරපු මහලු රජතුමෙක්. රජතුමාට දරුවන් සිටියේ නැහැ. තමන්ගෙන් පස්සේ මේ සුන්දර රාජධානිය පරිසරයට ආදරය කරන, සත්‍යගරුක දරුවෙකුට භාර දෙන්න රජතුමා තීරණය කළා. දවසක් රජතුමා රාජධානියේ ඉන්න අවුරුදු 12ට අඩු සියලුම දරුවන්ට මාලිගාවට එන්න කියලා අණ කළා. නගරයේ හිටපු දුප්පත් පුංචි පිරිමි ළමයාත් හරිම ආසාවෙන් මාලිගාවට ගියා. මේ පුංචි දරුවා ගෙවත්තේ පැළ හැදෙන හැටි, කුරුල්ලෝ ඉගිලෙන හැටි දිහා පැය ගණන් බලාගෙන ඉන්න හරිම කුතුහලයෙන් පිරුණු දරුවෙක්.  රජතුමා දරුවන් සියලු දෙනාටම කුඩා මල් බීජය බැගින් බෙදා දුන්නා.   "දරුවනේ, මේ බීජය අරන් ගිහින් පසෙහි පැළ කරලා, ආදරයෙන් සාත්තු කරන්න. මාස හයකට පස්සේ ඔබ හැමෝම තමන් වවාගත්ත මල් පෝච්චියත් අරගෙන නැවත මාලිගාවට එන්න ඕනේ. ලස්සනම, නිරෝගී මල වවාගෙන එන දරුවාට මගේ රාජධානියේ විශේෂ තැනක් හිමිවෙනවා!" රජතුමා පැවසුවා.   අර දුප්පත් පිරිමි ළමයත් හරිම පරිස්සමෙන් තමන්ගේ පුංචි බීජය ගෙදර අරන් ආවා. පෝච්චි...

පාඩම 01: රාත්‍රී වනාන්තරයේ නොපෙනෙන ජීවය (Unseen Life of the Tropical Rainforest at Night)

Image
  පාඩම 01: රාත්‍රී වනාන්තරයේ නොපෙනෙන ජීවය (Unseen Life of the Tropical Rainforest at Night)   දහවල් කාලයේදී නිහඬව, අක්‍රියව පවතින නිවර්තන වනාන්තරයක් රාත්‍රී 6.00 පසුවූ සැණින් මුළුමනින්ම වෙනස්ම ලෝකයක් බවට පත්වන බව ඔබ දැන සිටියාද? ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් කලාපීය වනාන්තර සහ කඳුකර ක්ෂුද්‍ර පාරිසරික පද්ධති (Microclimates) යනු රාත්‍රී කාලයේදී ක්‍රියාත්මක වන ජෛව විවිධත්වයේ සැබෑ නිධානයන්ය. දිවා කාලයේ සැඟවී සිටින ජීවීන් සිය ගණනක් රාත්‍රී අන්ධකාරයත් සමඟ ආහාර සොයා, සහකරුවන් සොයා සහ පාරිසරික පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරීත්වයට එක්වෙයි.   රාත්‍රී අන්ධකාරයේ හමුවන අද්විතීය ජීවීන්     උණහපළුවා (Slender Loris - Loris spp. ): ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික කුඩා ක්ෂීරපායියෙකි. අඳුරේ හොඳින් පෙනෙන විශාල රවුම් ඇස් පිහිටා ඇති අතර, ගස් අතර ඉතා සෙමින් ගමන් කරමින් කෘමීන් හා කුඩා උරගයින් ගොදුරු කරගනී. ජෛව සන්දීප්ත බිම්මල් (Bioluminescent Fungi): අඳුරු රාත්‍රියේ ස්වාභාවිකවම කොළ පැහැති ආලෝකයක් විහිදුවන බිම්මල් වර්ග තෙත් වනාන්තරවල දිරාපත් වන ශාක පත්‍ර මතදී නිරීක්ෂණය කළ හැක.             ...

ක්වොන්ටම් ලෝකයට පිවිසුමක්: පරමාණුවටත් වඩා කුඩා අදෘශ්‍යමාන විශ්වයේ අභිරහස්

Image
    ක්වොන්ටම් ලෝකයට පිවිසුමක්: පරමාණුවටත් වඩා කුඩා අදෘශ්‍යමාන විශ්වයේ අභිරහස් අප දිනපතා දකින, අල්ලන, විඳින ලෝකය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉතා සරල නීති පද්ධතියකට අනුවයි. අහසට විසි කළ බෝලයක් නැවත පොළොවට වැටෙයි. බිත්තියකට ගැසූ බෝලයක් ආපසු විසිවෙයි. එකම වේලාවක ස්ථාන දෙකක සිටීමට අපට නොහැක.  නමුත්, ඔබත් මමත් ඇතුළු මුළු විශ්වයම සෑදී ඇති පරමාණු සහ උප-පරමාණුක අංශු (Subatomic Particles) මට්ටමට බැස බැලුවොත්? අප දන්නා සියලුම ස්වාභාවික නීති එතැනදී පරාජය වේ! එතැන ක්‍රියාත්මක වන්නේ සාමාන්‍ය බුද්ධියට එකඟ නැති, විස්මයජනක ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව (Quantum Physics) යි.   ⚛️ මොකක්ද මේ "ක්වොන්ටම්" කියන්නේ? "ක්වොන්ටම්" (Quantum) යනු ලතින් වචනයකි. එහි තේරුම "කොපමණ ප්‍රමාණයක්ද" (How much) යන්නයි. විද්‍යාවේදී ක්වොන්ටම් එකක් ලෙස හඳුන්වන්නේ යම් ශක්ති ප්‍රමාණයක කුඩාම, තවදුරටත් බෙදිය නොහැකි තනි "පැකට්ටුවකට" (Packet/Discrete unit) ය. 1900 වසරේදී මැක්ස් ප්ලෑන්ක් (Max Planck) නම් විද්‍යාඥයා විසින් ශක්තිය ගලා යන්නේ නොකඩවා පවතින ධාරාවක් ලෙස නොව, මෙවැනි කුඩා ශක්ති පැකට් ලෙස බව සොයාගැනී...

ස්වභාවධර්මයේ සැඟවුණු ගණිතය: මොනවාද මේ 'ෆ්‍රැක්ටල්ස්' (Fractals)?

Image
ස්වභාවධර්මයේ සැඟවුණු ගණිතය: මොනවාද මේ 'ෆ්‍රැක්ටල්ස්' (Fractals)?  මීවන පතක් (Fern leaf) දිහා මොහොතකට හොඳින් බලන්න. එහි කුඩා පත්‍රිකාවක් කඩාගෙන බැලුවොත්, ඒ කුඩා පත්‍රිකාවත් මුළු මහත් මීවන පතේ හැඩයටම පුදුමාකාර ලෙස සමාන බව ඔබට පෙනෙනවා නේද? ගසක විශාල අත්තක් බෙදෙන ආකාරයත්, එහි ඇති කුඩා අත්තක් බෙදෙන ආකාරයත් අතර ඇත්තේද එවැනිම සමානකමකි. සොබාදහම පුරාම විසිරී ඇති මෙම අසිරිමත් ගණිතමය රටාව හඳුන්වන්නේ ෆ්‍රැක්ටල්ස් (Fractals) යන නමිනි. 📐 ෆ්‍රැක්ටල් එකක් කියන්නේ කුමක්ද? ගණිතයේදී ෆ්‍රැක්ටල් එකක් ලෙස හඳුන්වන්නේ ස්වයං-සදෘශ්‍යතාව (Self-similarity) සහිත ජ්‍යාමිතික රටාවන්ටයි. සරලවම කිවහොත්, යම් වස්තුවක කුඩා කොටසක් විශාලනය කර බැලූ විට, එය මුළු මහත් වස්තුවේ හැඩයටම නැවත නැවතත් සමාන වීමයි. 1975 දී බෙනොයිට් මැන්ඩෙල්බ්‍රොට් (Benoît Mandelbrot) නම් ගණිතඥයා විසින් මෙය විද්‍යාත්මකව ලෝකයට අනාවරණය කරන තෙක්ම, මිනිසා සිතුවේ ගණිතමය ජ්‍යාමිතිය කියන්නේ සෘජුකෝණාස්‍ර, ත්‍රිකෝණ සහ ගෝල වැනි සිනිඳු හැඩයන්ට පමණක් සීමා වූ දෙයක් කියායි. නමුත් ඔහු මෙසේ පැවසීය: "වළාකුළු කියන්නේ ගෝල නෙවෙයි, කඳු කියන්නේ කෝතු නෙවෙයි, ග...

Curio Lanka (කියුරියෝ ලංකා) – කුතුහලයෙන් ලෝකය දකින ප්‍රඥාවන්ත පරපුරක් උදෙසා!

Image
  Curio Lanka (කියුරියෝ ලංකා) – කුතුහලයෙන් ලෝකය දකින ප්‍රඥාවන්ත පරපුරක් උදෙසා! අප අවට ඇති ලෝකය, සොබාදහම, විද්‍යාව සහ දර්ශනය දෙස වෙනස්ම කෝණයකින් බැලීමට ඔබට ආරාධනා කරන අධ්‍යාපනික එකතුවයි. පෙළපොතේ කටපාඩම් පාඩම්වලින් ඔබ්බට ගොස්, "ඇයි?" සහ "කෙසේද?" යන්න සොයායන සජීවී කුතුහලය (Curiosity) පෝෂණය කිරීම Curio Lanka හි ප්‍රධාන අරමුණයි. මෙහිදී ඔබට හමුවන දැනුමේ ඉසව්: ක්වොන්ටම් ලෝකය සහ නූතන භෞතික විද්‍යාව: පරමාණුවටත් වඩා කුඩා අදෘශ්‍යමාන ලෝකයේ විමතිය, ක්වොන්ටම් පැටලීම (Quantum Entanglement), බහු-විශ්ව සංකල්ප සහ අප ජීවත්වන විශ්වයේ ගැඹුරුම අභිරහස් සරල හා රසවත් ලෙස. සොබා අභිරහස් සහ ජෛව විවිධත්වය: පෘථිවියේ සුන්දරත්වය, පරිසර සංරක්ෂණය, ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ සටහන් සහ පරිසර හිතකාමී සංචාරක (Eco-Tourism) අත්දැකීම්. ගණිතය සහ විද්‍යාවේ අපූරුව: ෆ්‍රැක්ටල් ජ්‍යාමිතිය, සංකීර්ණ සංඛ්‍යා, ෆිබොනාචි රටා වැනි ක්ෂේත්‍රවල සංකීර්ණ සංකල්ප ඉතා සරලව හා ජීවිතයට ගලපා ගනිමින්. චින්තනය සහ දර්ශනය: සොක්‍රටීස්, ප්ලේටෝගේ සිට නූතන ලෝකය දක්වා මිනිස් මනසේ සහ දාර්ශනික සංකල්පවල පරිණාමය. ක්ෂේත්‍ර මාර්ගෝපදේශ සහ සම්පත්: ශි...